Aktualności

Międzynarodowy Dzień Bez Przemocy obchodzony jest 2 października, w dniu urodzin Mahatmy Gandhiego, przywódcy indyjskiego ruchu niepodległościowego oraz pioniera filozofii i strategii bez przemocy. Święto ustanowione 15 czerwca 2007 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, jest okazją do „szerzenia przesłania o niestosowaniu przemocy, w tym poprzez edukację i podnoszenie świadomości społecznej”.

W dzisiejszych czasach można mieć wrażenie, że przemoc jest wszechobecna. Widzimy ją na ulicach, w telewizji i internecie, niestety bardzo często spotykamy się z nią także w szkołach i domach. Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost przemocy wśród najmłodszych. Warto zastanowić się nad przyczynami stosowania przemocy, jej skutkami i konsekwencjami dla społeczeństw, poznać spojrzenie samych dzieci na ten temat. Ukierunkowanie oddziaływań wychowawczych na rozwój empatii u dzieci i młodzieży wydaje się być skutecznym sposobem w procesie hamowania przemocy.

Empatia w literaturze przedmiotu definiowana jest jako zespół emocjonalnych reakcji na cudzy stan, związanych z odpowiednim rozumieniem sytuacji innych osób, zawiera więc w sobie aspekt emocjonalny i poznawczy. Jest jedną z najważniejszych umiejętności społecznych i warunkiem prawidłowego funkcjonowania dziecka w grupie rówieśniczej.

Co nam daje empatia ?

•       budowanie i podtrzymywanie satysfakcjonujących relacji z innymi ludźmi;
•       łatwiejsze rozwiazywanie konfliktów i nieporozumień z uwagi na rozumienie punktu widzenia drugiej strony konfliktu;
•       większą akceptację przez innych;
•        rozwija postawę prospołeczną: szacunek do drugiego człowieka, respektowanie praw innych, umiejętność szukania porozumienia, reagowanie na ludzką krzywdę;
•       uczy nowych strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach;
•       wykształca lepsze mechanizmy samoregulacji, samokontroli i zarazem samoświadomości.

Rozwijając w dziecku empatię, tworzymy przestrzeń do funkcjonowania
w świecie społecznym i wyposażamy dziecko w zasoby, których obecność pozwoli na radzenie sobie w wielu trudnych sytuacjach.

Skąd się bierze empatia ?

            Mechanizm uczenia się rozpoznawania nastrojów i uczuć oraz rozumienia intencji drugiego człowieka wyjaśniło odkrycie, na początku lat 90 ubiegłego wieku, neuronów lustrzanych w mózgu. Lustrzane komórki nerwowe są neuronalną podstawą służącą spostrzeganiu zarówno siebie, jak i innych osób. Pozwalają na tworzenie wyobrażeń własnego „ja” i innych, umożliwiają swoisty wgląd
w doświadczenia drugiego człowieka, uaktywniają się wówczas, gdy wykonujemy jakąś czynność, ale też wtedy, gdy tę czynność obserwujemy w wykonaniu innej osoby, wówczas, gdy sami doświadczamy emocji, ale też wtedy, kiedy widzimy kogoś przeżywającego takie emocje. Rozwój nerwowego układu lustrzanego możliwy jest dzięki relacjom międzyludzkim.

Empatia nie jest wrodzona, aby dać dziecku szansę na jej rozwój – rodzice

i wychowawcy powinni nawiązywać właściwe relacje z dzieckiem zaraz po narodzinach i w pierwszych latach życia. Mózg małego dziecka uczy się empatii poprzez obserwację i naśladownictwo zachowań dorosłych.

Trenowanie empatii u dzieci na wczesnym etapie rozwoju jest szczególnie ważne, ponieważ powinniśmy dążyć do wykształcenia u dzieci odpowiednich nawyków (automatyzmów), gdyż w późniejszym wieku cecha ta będzie mniej podatna na kształtowanie.

Jak rozwijać empatię u małych dzieci?

1.  Prosta zasada – dajmy dziecku dobry przykład!
2. Czytajmy dziecku bajki i książki - to dobry sposób na pokazanie dziecku perspektywy drugiej osoby (dla starszego dziecka pomocne jest czytanie
   z podziałem na role).
3. Odgrywajmy scenki, w których dorosły i dziecko będzie miało do odegrania fragment sytuacji z życia. Następnie warto omówić sytuację z uwzględnieniem emocji i zachowań każdego z uczestników zdarzenia.
4. Wzmacniajmy naturalne zachowania. Bardzo często dziecko reaguje
   w sposób empatyczny, na przykład widząc smutek osoby bliskiej. Wówczas jedyne co musimy zrobić, to wspierać jego inicjatywę.
5. Rozmawiajmy o emocjach, potrzebach i nastrojach. Naucz dziecko nazywania przeżywanych stanów emocjonalnych oraz pomóż w ich wyrażaniu. Dzięki temu dziecko lepiej zrozumie własne uczucia i będzie bardziej uważne na to, co dzieje się w otoczeniu.

Nie zapominajmy, że aby móc w dziecku rozwijać empatię sami potrzebujemy znaleźć ją w sobie!

Ośrodek Adopcyjny w Rzeszowie poleca serię książeczek dla dzieci: „Przyjaciele Żyrafy. Bajki o empatii”. Autor, Aneta Ryfczyńska i Joanna Berendt.