Aktualności

Międzynarodowy Dzień bez Przemocy - w stronę empatii. Jak rozwijać ją u dziecka?

Utworzono: 02 październik 2025

Międzynarodowy Dzień Bez Przemocy obchodzony jest 2 października, w dniu urodzin Mahatmy Gandhiego, przywódcy indyjskiego ruchu niepodległościowego oraz pioniera filozofii i strategii bez przemocy. Święto ustanowione 15 czerwca 2007 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, jest okazją do „szerzenia przesłania o niestosowaniu przemocy, w tym poprzez edukację i podnoszenie świadomości społecznej”.

W dzisiejszych czasach można mieć wrażenie, że przemoc jest wszechobecna. Widzimy ją na ulicach, w telewizji i internecie, niestety bardzo często spotykamy się z nią także w szkołach i domach. Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost przemocy wśród najmłodszych. Warto zastanowić się nad przyczynami stosowania przemocy, jej skutkami i konsekwencjami dla społeczeństw, poznać spojrzenie samych dzieci na ten temat. Ukierunkowanie oddziaływań wychowawczych na rozwój empatii u dzieci i młodzieży wydaje się być skutecznym sposobem w procesie hamowania przemocy.

Empatia w literaturze przedmiotu definiowana jest jako zespół emocjonalnych reakcji na cudzy stan, związanych z odpowiednim rozumieniem sytuacji innych osób, zawiera więc w sobie aspekt emocjonalny i poznawczy. Jest jedną z najważniejszych umiejętności społecznych i warunkiem prawidłowego funkcjonowania dziecka w grupie rówieśniczej.

Co nam daje empatia ?

•       budowanie i podtrzymywanie satysfakcjonujących relacji z innymi ludźmi;
•       łatwiejsze rozwiazywanie konfliktów i nieporozumień z uwagi na rozumienie punktu widzenia drugiej strony konfliktu;
•       większą akceptację przez innych;
•        rozwija postawę prospołeczną: szacunek do drugiego człowieka, respektowanie praw innych, umiejętność szukania porozumienia, reagowanie na ludzką krzywdę;
•       uczy nowych strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach;
•       wykształca lepsze mechanizmy samoregulacji, samokontroli i zarazem samoświadomości.

Rozwijając w dziecku empatię, tworzymy przestrzeń do funkcjonowania
w świecie społecznym i wyposażamy dziecko w zasoby, których obecność pozwoli na radzenie sobie w wielu trudnych sytuacjach.

Skąd się bierze empatia ?

            Mechanizm uczenia się rozpoznawania nastrojów i uczuć oraz rozumienia intencji drugiego człowieka wyjaśniło odkrycie, na początku lat 90 ubiegłego wieku, neuronów lustrzanych w mózgu. Lustrzane komórki nerwowe są neuronalną podstawą służącą spostrzeganiu zarówno siebie, jak i innych osób. Pozwalają na tworzenie wyobrażeń własnego „ja” i innych, umożliwiają swoisty wgląd
w doświadczenia drugiego człowieka, uaktywniają się wówczas, gdy wykonujemy jakąś czynność, ale też wtedy, gdy tę czynność obserwujemy w wykonaniu innej osoby, wówczas, gdy sami doświadczamy emocji, ale też wtedy, kiedy widzimy kogoś przeżywającego takie emocje. Rozwój nerwowego układu lustrzanego możliwy jest dzięki relacjom międzyludzkim.

Empatia nie jest wrodzona, aby dać dziecku szansę na jej rozwój – rodzice

i wychowawcy powinni nawiązywać właściwe relacje z dzieckiem zaraz po narodzinach i w pierwszych latach życia. Mózg małego dziecka uczy się empatii poprzez obserwację i naśladownictwo zachowań dorosłych.

Trenowanie empatii u dzieci na wczesnym etapie rozwoju jest szczególnie ważne, ponieważ powinniśmy dążyć do wykształcenia u dzieci odpowiednich nawyków (automatyzmów), gdyż w późniejszym wieku cecha ta będzie mniej podatna na kształtowanie.

Jak rozwijać empatię u małych dzieci?

1.  Prosta zasada – dajmy dziecku dobry przykład!
2. Czytajmy dziecku bajki i książki - to dobry sposób na pokazanie dziecku perspektywy drugiej osoby (dla starszego dziecka pomocne jest czytanie
   z podziałem na role).
3. Odgrywajmy scenki, w których dorosły i dziecko będzie miało do odegrania fragment sytuacji z życia. Następnie warto omówić sytuację z uwzględnieniem emocji i zachowań każdego z uczestników zdarzenia.
4. Wzmacniajmy naturalne zachowania. Bardzo często dziecko reaguje
   w sposób empatyczny, na przykład widząc smutek osoby bliskiej. Wówczas jedyne co musimy zrobić, to wspierać jego inicjatywę.
5. Rozmawiajmy o emocjach, potrzebach i nastrojach. Naucz dziecko nazywania przeżywanych stanów emocjonalnych oraz pomóż w ich wyrażaniu. Dzięki temu dziecko lepiej zrozumie własne uczucia i będzie bardziej uważne na to, co dzieje się w otoczeniu.

Nie zapominajmy, że aby móc w dziecku rozwijać empatię sami potrzebujemy znaleźć ją w sobie!

Ośrodek Adopcyjny w Rzeszowie poleca serię książeczek dla dzieci: „Przyjaciele Żyrafy. Bajki o empatii”. Autor, Aneta Ryfczyńska i Joanna Berendt.

66% nastolatków w Polsce doświadcza przemocy ze strony rówieśników!

Utworzono: 23 wrzesień 2025

66% nastolatków w Polsce doświadcza przemocy ze strony rówieśników. Dane pochodzą z raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę pn. Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce z 2023 r.

Pamiętajmy, że przemoc to nie tylko fizyczne ataki. Przemoc rówieśnicza to także wyzwiska, poniżanie, cyberprzemoc i wykluczanie. Taka przemoc zostawia głębokie ślady. Może prowadzić do depresji, niskiego poczucia własnej wartości, lęków, trudności w nauce i relacjach. Często jej skutki nie kończą się z ostatnią klasówką - zostają z dzieckiem także w dorosłym życiu. Nie dla wszystkich dzieci pobyt
w szkole jest bezpiecznym miejscem. Szczególnie doświadczanie przez dzieci hejtu w internecie trwa
o wiele dłużej i przenosi się do pozostałych obszarów życia młodego człowieka.

W dniach 23–26 września 2025 (formuła hybrydowa) odbędzie się 19 Międzynarodowa Konferencja
„Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w internecie”. Jest to największe w Polsce cykliczne wydarzenie dotyczące bezpieczeństwa dzieci online. Organizowane od 2006 roku przez Polskie Centrum Programu Safer Internet (tworzone przez NASK Państwowy Instytut Badawczy oraz Fundację Dajemy Dzieciom Siłę). Konferencja co roku gromadzi setki osób z branży edukacyjnej, administracji publicznej, organizacji pozarządowych oraz sektora technologicznego. W dniach 25 – 26 września odbędą się webinary dostępne on - line. Wśród tematów znajdziemy m.in.:

• Dorastanie w sieci – jak rozmawiać o seksualności, uwodzeniu online i pornografii,
• Mediacja rówieśnicza wobec cyberprzemocy - praktyczne aspekty wprowadzania mediacji rówieśniczych do szkoły,
• Od bezsilności do mobilizacji: pięć segmentów polskich rodziców wobec bezpieczeństwa dzieci w sieci,
• Internet a Zdrowie Psychiczne – Algorytmy, Uzależnienia, Smartfony w Szkole,
• Siła więzi jako czynnik chroniący przed zagrożeniami online,
• Cyfrowy świat dzieci i nastolatków – Jak chronić przed nadmiarem ekranów?,
• Sieciaki: przeciwdziałanie zagrożeniom online u dzieci wczesnoszkolnych.

Udział w konferencji jest bezpłatny.

Zachęcamy do wzięcia udziału w tym wydarzeniu.

Link do rejestracji: https://konferencja.saferinternet.pl/rejestracja

Zespół Lokalnej Sieci Wsparcia „WARTO CHCIEĆ”

Utworzono: 23 wrzesień 2025

Jak rozmawiać z dzieckiem przysposobionym o historii jego życia?

Utworzono: 17 wrzesień 2025

Jednym z największych wyzwań rodzicielstwa adopcyjnego jest towarzyszenie dziecku w odkrywaniu i przeżywaniu jego historii. Wielu rodziców zastanawia się, czy poruszanie trudnych tematów nie zrani dziecka albo nie osłabi więzi, którą wspólnie budują. Często pojawia się pokusa, by „zacząć od nowa” i chronić dziecko przed wspomnieniami, które mogą boleć. Tymczasem milczenie nie usuwa przeszłości – sprawia raczej, że dziecko zostaje z pytaniami i emocjami w samotności. Otwarte, dostosowane do wieku rozmowy są nie tylko możliwe, ale też konieczne: pomagają dziecku budować tożsamość, leczyć rany i czuć się w pełni akceptowanym.

Co powoduje blokady u rodziców adopcyjnych przed rozmową z dzieckiem o jego przeszłości?

• Lęk przed zburzeniem relacji
  – Obawa, że rozmowy o przeszłości „rozgrzebią rany”, zaburzą budowaną więź i poczucie bezpieczeństwa dziecka.
• Niepewność, jak rozmawiać
  – Brak wiedzy, jak mówić o trudnych sprawach (przemoc, porzucenie, alkohol, przemoc seksualna) w sposób dostosowany do wieku dziecka.
• Chęć „zaczęcia od nowa”
  – Pragnienie, by dziecko miało „czystą kartę” i nie wracało do bolesnych wspomnień – jako forma ochrony (często złudnej).
• Strach przed własnymi emocjami co wynika z trudności w akceptacji przeszłości, której nie można zmienić.
  – Lęk, że rozmowa uruchomi u rodzica złość, smutek, żal lub bezradność, z którymi nie umie sobie poradzić (złość na rodziców biologicznych, żal, że dziecko przeszło przez trudne doświadczenia).
• Obawa, że dziecko odrzuci rodziców
  – Lęk, że wspominanie rodziny biologicznej spowoduje idealizację jej i emocjonalnie oddalenie się dziecka od rodziców adopcyjnych.
• Poczucie winy
  – Niektórzy rodzice adopcyjni czują się winni, że nie byli z dzieckiem od początku jego życia, i unikają tematów, które to przypominają.
• Własne niezabliźnione rany
  – Nierozwiązane traumy, niepłodność, wcześniejsze straty, które utrudniają bycie otwartym na ból dziecka.
• Nadzieja, że dziecko „zapomni”
  – Błędne przekonanie, że jeśli nie rozmawiamy o przeszłości, to dziecko jej nie pamięta lub nie przeżywa.
• Brak wsparcia ze strony otoczenia
  – Obawa, że temat przeszłości jest „zbyt trudny” i nie ma gdzie szukać pomocy w jego przepracowaniu.
• Mit: „Będę ranić dziecko”
  – Przekonanie, że poruszanie tematów trudnych to „dodawanie cierpienia”, zamiast rozumienia, że to towarzyszenie w cierpieniu.

Dlaczego historia dziecka jest ważna?

• Budowanie tożsamości

Dziecko potrzebuje wiedzy o swoim pochodzeniu, by zrozumieć, kim jest i skąd pochodzi. Bez tych informacji może czuć się „zawieszone” między dwiema rzeczywistościami – adopcyjną i biologiczną – co może powodować kryzysy tożsamości, szczególnie w okresie dojrzewania.

• Potrzeba przynależności i korzeni

Dzieci adopcyjne często zadają sobie pytania: „Dlaczego mnie oddano?”, „Czy moi rodzice mnie kochali?”, „Czy jestem do kogoś podobny?”. Znajomość swojej historii pozwala im osadzić się w rzeczywistości, poczuć, że mają swoją opowieść, nawet jeśli była trudna.

• Zapobieganie fantazjom i mitom

Jeśli dziecko nie zna faktów, tworzy własne wersje przeszłości, które bywają dużo bardziej bolesne niż rzeczywistość. Otwarte rozmowy pozwalają rozbroić lęki
i wyobrażenia, które mogą być źródłem poczucia winy, wstydu lub idealizacji rodziny biologicznej.

• Leczenie ran emocjonalnych

Dziecko nie „zapomina” przeszłości – nawet jeśli o niej nie mówi. Milczenie nie oznacza braku przeżyć. Wręcz przeciwnie – trudne emocje mogą się kumulować, jeśli dziecko nie dostaje przestrzeni na ich wyrażenie. Znajomość historii i możliwość jej opowiedzenia wspólnie z dorosłym sprzyja procesowi uzdrawiania i integracji emocji.

• Budowanie autentycznej relacji z rodzicem adopcyjnym

Gdy dziecko widzi, że rodzic nie boi się jego przeszłości, czuje się bardziej akceptowane i bezpieczne. To sygnał: „Nie musisz niczego ukrywać, przy mnie możesz być sobą”. Taka postawa pogłębia zaufanie i więź, bo dziecko wie, że rodzic przyjmuje je z całą jego historią.

• Pomoc w podejmowaniu decyzji w przyszłości

Znajomość historii może mieć znaczenie medyczne (np. choroby dziedziczne), psychologiczne, a także społeczne. Może też pomóc dziecku podjąć decyzję o ewentualnym kontakcie z rodziną biologiczną, gdy będzie starsze.

 Zapamiętaj!

• Milczenie nie chroni – milczenie rani.
• Otwartość i szacunek leczy i daje siłę.

Jak rozmawiać z dzieckiem o jego przeszłości?

Co jest ważne w rozmowie ?

• Szczerość.
• Dostosowanie podawanych informacji do wieku i rozwoju dziecka.
• Oddzielanie czynów rodziców od wartości dziecka ("Twoja mama miała trudności, ale to nie twoja wina").
• Uznanie uczuć dziecka, nazywanie ich i ich akceptacja ("Możesz czuć smutek, złość albo zamęt - to naturalne."

Fazy rozwoju a gotowość dziecka do rozmowy

• • Przedszkolak: konkretne, proste odpowiedzi; może zadawać pytania często i emocjonalnie.
  • Wiek szkolny: więcej logicznych pytań, potrzeba faktów.
  • Nastolatek: refleksja, porównania, krytycyzm; pytania o sens i emocje.

Zdania otwierające rozmowę

• • "To jest naturalne, że czasem myślisz o swojej mamie biologicznej”.
  • "Zastanawiasz się czasem, jak to było zanim do nas trafiłeś?".
  • "To dobrze, że pytasz. Jesteś gotowy/a, żeby o tym porozmawiać".
  • "Pewnie ciekawi Cię jak to było zanim do nas trafiłeś?".
  • "Chcesz mi opowiedzieć, co pamiętasz z tamtego czasu?".